ArtZoon

Blog Detay

  • Anasayfa
  • Çarpıcı, Zıt ve Geleneklere Ters - Ettore Sottsass
Blog Images

Çarpıcı, Zıt ve Geleneklere Ters - Ettore Sottsass

1917, Avusturya, Inssbruck doğumlu Sottsass kariyeri boyunca mimar, endüstri ürünleri tasarımcısı ve tasarım felsefecisi olarak sayısız işe imza attı. Torina Politeknik Üniversitesi mezuniyetinin (1939) ardından Poltranova, Olivettive Alessi gibi ünlü italyan firmalarıyla çalıştı. Ayrıca 1945’te özel tasarım stüdyosu kurdu. 1947′de Milano’da bir firma kurdu. 1958′de daktilo markası Olivetti ile çalışmaya başladı.
O sıralar yaptığı Valentine adlı daktilo şimdi New York Modern Sanatlar Müzesi’nin daimi koleksiyonunda. Sottsass modern tasarım bayrağını sanat gönderine çeken Memphis Grubu’nun önderi. En basit eşyaları bile 20 bin euro gibi fiyatlarla satılıyor.
Tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen Sottsass, özellikle tercih ettiği iddialı renklerle kendinden söz ettirdi. Bu ürünlerden pek çoğunu Memphis ile birlikte ortaya çıkaran Sottsass, renklerle olan ilişkisini şöyle tanımlıyordu: “Her rengin bir tarihi vardır. Örneğin kırmızı, bir komünist için bayraktır; bir doktor gördüğünde daha hızlı olması gerektiğini anlar, aynı zamanda da tutkunun rengidir.” Tüm kariyeri boyunca insanların tasarımdan anladığı statik yapıyı kırmaya ve ‘endüstrinin hiyerarşik-bürokratik strüktürleri’ olarak tanımladığı yapının dışında kalmaya çalıştı. Aldo Cibic, James Irvine, Hans Hollein ve Michael Graves gibi ünlü tasarımcılarla da beraber çalışan Sottsass, çalışmalarında Art Deco, Pop-Art ve Japon Postmodernizmi’nden ilham aldı. Şiirsel ve ‘saygısız’ tasarımlarıyla döneminde koleksiyonerlerin de ilgi odağı olmayı başaran mimar, işlerinin ‘sahipliğin etnik yapısından resmen soyutlanmış’ olması üzerine çalıştı. Sottsass’ın tasarımda tavrını şu sözlerle özetlediği söylenebilir: “Elegan ve alımlı objeler tasarlamak umrumda dahi değil; izleyimciyi ruhsal ve kültürel konumunda güvenli hissettiren ‘sessiz’ nesneler yapmakla ise daha da az ilgileniyorum.”
Sottsass 2006 yılında, Philadelphia ve Los Angeles Sanat Müzeleri’nde ‘Gelişim İçinde Çalışma’ (Work In Progress) adıyla düzenlenen retrospektif sergilerle omurlandırılmış, 90’nıncı yaşı ise İtalya Trieste’de düzenlenen ‘Nedenini Bilmek İstiyorum’ (I Want To Know Why) adlı iki ayaklı sergi/etkinlik ile kutlanmıştı. 1973’te Global Tools, 1976’da Studio Alchimia ve 1980’de Memphis gibi mimarlık gruplarını kurarak, çağdaş italyan tasarımının öncüsü olduğunu ispatladı. Sottsass’ın kariyeri boyunca imza attığı önemli tasarımlar arasında Olivetti için tasarladığı parlak plastik ‘kült’ Valentine daktilo, Synthesis 45 ofis mobilyası, Teodora koltuk ve Mobili Grigi lamba yalnızca birkaç akılda kalıcı örnek.
Tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen Sottsass, özellikle tercih ettiği iddialı renklerle kendinden söz ettirdi. Bu ürünlerden pek çoğunu Memphis ile birlikte ortaya çıkaran Sottsass, renklerle olan ilişkisini şöyle tanımlıyordu: “Her rengin bir tarihi vardır. Örneğin kırmızı, bir komünist için bayraktır; bir doktor gördüğünde daha hızlı olması gerektiğini anlar, aynı zamanda da tutkunun rengidir.” Tüm kariyeri boyunca insanların tasarımdan anladığı statik yapıyı kırmaya ve ‘endüstrinin hiyerarşik-bürokratik strüktürleri’ olarak tanımladığı yapının dışında kalmaya çalıştı. AldoCibic, James Irvine, HansHollein ve Michael Graves gibi ünlü tasarımcılarla da beraber çalışan Sottsass, çalışmalarında Art Deco, Pop-Art ve Japon Postmodernizmi’nden ilham aldı.
Şiirsel ve ‘saygısız’ tasarımlarıyla döneminde koleksiyonerlerin de ilgi odağı olmayı başaran mimar, işlerinin ‘sahipliğin etnik yapısından resmen soyutlanmış’ olması üzerine çalıştı.
Sottsass 2006 yılında, Philadelphia ve Los Angeles Sanat Müzeleri’nde ‘Gelişim İçinde Çalışma’ (Work In Progress) adıyla düzenlenen retrospektif sergilerle omurlandırılmış, 90’nıncı yaşı ise İtalya Trieste’de düzenlenen ‘Nedenini Bilmek İstiyorum’ (I Want To Know Why) adlı iki ayaklı sergi/etkinlik ile kutlanmıştı. EttoreSottsass’ın Alessi için tasarladığı kol saatleri paslanmaz çelik ten ve alüminyum dan üretilmiştir ve gerçek deri kullanılmıştır. Geleneksel tasarım normlarının dışına çıkan stili, hislere hitap eden tasarım anlayışıyla Sottsass, New York ve Londra’da pek çok özel sergiyle ödüllendirilmişti. Sottsass, yaptığı işlerle modernizmi altüst eden ve katı XX. Yüzyıl fonksiyonalizmine* adeta alay eder gibiydi. Hele ki Olivetti için 1970 de tasarladığı seksi kırmızı Valentine daktilosu düşünülünce. Sadece mobilyalar değil seramik, mücevher, cam ve gümüş gibi malzemeler üzerinde de çalışan Sottsass için Chicago Trıbune ‘ O çok kuvvetli bir uyuşturucu gibidir’ demiştir.
Postmodern tasarım ekibi “Memphis”i kuran, yüksek teknolojik tasarımlara İtalyan gözüyle bakan tasarımcı, tasarımlarıyla uluslararası çapta pek çok tasarımcıya ilham vermişti. Sottsass, İtalyan tasarım dünyasının asilzadesi olarak anılır. Londra Tasarım Müzesi müdürü Deyan Sudjic, The Guardian’a yazdığı yazıda, şu satırlarla uğurladı Sottsass’ı:
“Onun yapmak istediği, gündelik hayatta kullandığımız nesnelere başka bir anlam katmaktı.” Ettore Sottsas, kuralların sınırını asmaya çalısan, görsellige önem veren, toplumdan ziyade kişinin tatminini öngören “yeteri kadar fonksiyonel”olmakla beraber, heyecan verici olan tasarımlar yaratmayı benimsemiş karakter özelliklerine sahiptir.
Bu nedenden, tasarımlarının ekonomik açıdan riskli olmasını göze alarak, kişinin zamana göre değişmesi nedeni ile onun kullandığı ürünlerin de degismesi gerektiğini ve bu nedenle herhangi bir ürünün son haline erişemeyeceğine inanmaktadır.
Kullanıcı ile görsel ve dokunsal anlamda kuvvetli iletişim kurabilen ürünlerin daha fonksiyonel olduğuna ve fonksiyonalizmin sadece fiziksel anlamda değil insanın ruhuna da değinmesi gerektiğini savunmaktadır. Psikolojik, kültürel ve politik öğeler de tasarımlarda vurgulanmalıdır.
Sottsass “seri üretim” için değil “kendi” için tasarım yapar. Yapmış olduğu “Spontane tasarımlar” ile o dönemin koşullarına başkaldırıda bulunur. Sottsass, ürünlerinde sadece ergonomi ve fonksiyon gibi kavramların bulunmasını yeterli bulmaz çünkü insan çok boyutludur ve bundan daha karmaşıktır. Eğer ürünler insana hizmet edecekse, bunu bütünüyle yerine getirmelidir. Kullanıcının duygularına hitap etmeli, tasarımın içinde “psikoloji” kavramı da bulunmalıdır. Bu nedenden, Sottsass tüm tasarımlarında, iletişimi güçlendirecek duyguları harekete geçirecek çözümlemelerde bulunur.
Uzun kariyeri boyunca mimar, endüstri ürünleri tasarımcısı ve tasarım felsefecisi olarak sayısız işe imza atan, tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen, tasarımın toplumun değerlerini yansıtmak için bir araç olduğunu çok iyi bilen, çağdaş İtalyan tasarımının öncüsü oldu.
İdealist, radikal veya reformist tasarımlar ve dahi insan, ürün, fonksiyon, bileşkesi derken memphis akımı ile daha duygu yüklü, insancıl ve eğlenceli neşeli ürünler getirdi. Pleksiglass, plastik, laminatlarla çocuksu neşeyi ürünlerde hissettirdi. Ettore Sottsass koltuğu bu yeni yaklaşımın en iddialı ürünüdür. Gelmiş geçmiş en ünlü italyan tasarımcılardan biri olan Ettore Sottsass, Malta’daki evinde, 31.12.2007′de 90 yaşında hayatını kaybetti. Ona göre insanlar, ürünler arasında sadece fonksiyonel bir bağ degil aynı zamanda duygusal bağlantılar da kurmalıdırlar. Sottsass tasarımlarında, “hız” ve “değişim”i kullanır.